UWAGA WYBUCH!!!!

W przestrzeniach, w których produkuje się, użytkuje lub przechowuje ciecze łatwo zapalne, np. benzynę alkohole, eter, toluen, ksylen, rozcieńczalniki organiczne, gazy palne, np. propan-butan, wodór, acetylen istnieje możliwość przenikania par tych cieczy do otaczającej przestrzeni i tworzenia z powietrzem mieszanin. Podobnie w czasie obróbki ciał stałych lub produkcji materiałów sypkich mogą do otaczającego powietrza przedostawać się ich pyły i tworzyć z nim mieszaniny.
Gdy w mieszaninie z powietrzem zawarta jest dostateczna ilość czynnika palnego o stężeniu powyżej dolnej granicy wybuchowości, powstaje tzw. mieszanina wybuchowa. Mieszanina wybuchowa pod wpływem dostarczonej energii cieplnej zapala się. Proces spalania tej mieszaniny przebiega bardzo szybko i towarzyszy mu gwałtowny wzrost ciśnienia. Tego rodzaju szybki proces spalania nazywa się wybuchem.
Mieszanina wybuchowa może być zapalona lub pobudzona do wybuchu, najrozmaitszymi czynnikami zewnętrznymi, które dostarczą dostateczną ilość energii do zapoczątkowania reakcji. Czynników tych może być wiele działających pojedynczo lub współdziałających i można do nich zaliczyć min.:

• iskry w obwodach elektrycznych,
• wyładowania elektryczności statycznej

Każda iskra wywołana zarówno czynnikami elektrycznymi, jak i mechanicznymi jest nośnikiem energii cieplnej. Największą zdolność zapalenia mieszanin wybuchowych mają jednak iskry elektryczne bowiem towarzyszy im szereg dodatkowych zjawisk ułatwiających zapalenie mieszaniny, np. jonizacja.

Wiele substancji chemicznych w mieszaninie z powietrzem zapalanych przez iskry elektryczne w ogóle nie reaguje na iskry mechaniczne. Również nie każda iskra elektryczna jest zdolna do zapalenia mieszaniny wybuchowej.

Aby mogło nastąpić zapalenie mieszaniny wybuchowej, iskra elektryczna musi mieć pewną minimalną energię, poniżej której zapalenie mieszaniny nie jest możliwe.

Energia wydzielona w iskrze elektrycznej zależy od szeregu parametrów obwodu elektrycznego, w którym powstaje, od napięcia, natężenia prądu, indukcyjności, pojemności, szybkości przerywania obwodu, materiału elektrod. Znajomość minimalnej energii iskier elektrycznych potrzebnej do zapalenia określonej mieszaniny wybuchowej oraz czynników zwiększających i zmniejszających jej zdolność zapalającą pozwala na konstruowanie urządzeń z bezpieczną iskrą (iskrobezpiecznych).

STREFA EX

Wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej zaczęły obowiązywać unijne normy dla urządzeń wprowadzanych i eksploatowanych w tzw. strefach zagrożenia wybuchem.

Dyrektywa 94/9/EC (ATEX Directive - strefa zagrożona wybuchem, ATEX - "ATmosphere EXplosible") określa najbardziej podstawowe wymagania jakie musi spełniać produkt przeznaczony do stosowania w strefach zagrożonych wybuchem.

Priorytetowym celem dyrektywy ATEX jest całkowita eliminacja lub maksymalne zmniejszenie ryzyka, jakie wiąże się ze stosowaniem dowolnego produktu w obszarach, w których może występować atmosfera grożąca wybuchem, określana dalej jako Ex.

Grupy i kategorie urządzeń w ramach dyrektywy 94/9/EC

Dyrektywa ATEX dzieli wszystkie urządzenia przeznaczone dla stref Ex na dwie zasadnicze grupy:

• grupa I to urządzenia przeznaczone do pracy pod ziemią w kopalniach a także te, które pracują w naziemnych obszarach kopalń ale są zagrożone wybuchem gazu lub pyłu
• grupa II obejmuje urządzenia przeznaczone do użytku w innych obszarach zagrożonych wybuchem gazów, par. mgieł lub pyłów

W ramach każdej grupy urządzenia dzieli się dalej na kategorie.

Kategorie grupy I

I tak w ramach grupy I wyróżnia się kategorię:

• M1 - urządzenia tej kategorii muszą funkcjonować poprawnie w atmosferze wybuchowej i być wyposażone w środki ochrony, takie, że:
• w przypadku uszkodzenia jednego ze środków ochrony inny niezależny środek zapewnia wymagany poziom ochrony, lub
• wymagany poziom ochrony jest zapewniony pomimo dwóch defektów, które wystąpiły niezależnie od siebie
• M2 - sprzęt w tej kategorii powinien być odłączany od zasilania w przypadku pojawienia się atmosfery grożącej wybuchem. Zastosowane w nim środki ochrony powinny zapewnić wymagany poziom bezpieczeństwa podczas normalnej pracy oraz w bardziej surowych warunkach, np. "brutalna" obsługa i gwałtowne zmiany warunków otoczenia

Kategorie grupy II

W grupie II występują trzy kategorie urządzeń:
Kategoria 1: Sprzęt w tej kategorii jest przeznaczony do stosowania w obszarach, w których zagrożenie wybuchem mieszanin powietrza z gazami, parami lub zawiesinami występuje stale, w długich okresach czasu bądź pojawia się często. Sprzęt musi funkcjonować poprawnie w atmosferze wybuchowej i być wyposażony w środki ochrony, takie, że: w przypadku uszkodzenia jednego ze środków ochrony inny niezależny środek zapewnia wymagany poziom ochrony, lub wymagany poziom ochrony jest zapewniony pomimo dwóch defektów, które wystąpiły niezależnie od siebie

Kategoria 2: Sprzęt w tej kategorii jest przeznaczony do stosowania w obszarach, w których zagrożenie wybuchem mieszanin powietrza z gazami, parami lub zawiesinami występuje sporadycznie, od czasu do czasu. Zastosowane w nim środki ochrony powinny zapewnić wymagany poziom bezpieczeństwa nawet w przypadku często pojawiających się zakłóceń lub defektów, które standardowo bierze się pod uwagę

Kategoria 3: Sprzęt w tej kategorii jest przeznaczony do stosowania w obszarach, w których zagrożenie wybuchem mieszanin powietrza z gazami, parami lub zawiesinami jest raczej nieprawdopodobne, a jeśli już się zdarza to rzadko i utrzymuje się przez krótki czas. Sprzęt ten zapewnia wymagany poziom ochrony w trakcie normalnej pracy.

Z pewnością spotkali się Państwo się także z określeniami strefa Z0, Z1 czy Z2. Powiązanie stref i kategorii urządzeń przedstawiono poniżej.

STREFY ZAGROŻENIA A KATEGORIA URZĄDZEŃ

Pojęcie strefy Ex jest bardzo szerokim określeniem które używa się mając na uwadze obszar, w którym ogólnie rzecz biorąc występuje zagrożenie wybuchem ale nie precyzując jak duże jest to zagrożenie i z czego wynika. W rzeczywistości obszary, w których występuje zagrożenie wybuchem dzieli się na tak zwane strefy Z (z ang. Zone - strefa) i dodając im numery, które mają w przybliżeniu opisać poziom zagrożenia.

Definicje poszczególnych stref brzmią następująco:

	Strefa 0 Obszar, w którym atmosfera wybuchowa złożona z mieszaniny z powietrzem substancji palnych w formie gazu, pary lub mgły występuje stale, przez długi okres czasu lub często
	Strefa 1 Obszar, w którym w czasie normalnej pracy prawdopodobne jest pojawienie się atmosfery wybuchowej złożonej z mieszaniny z powietrzem substancji palnych w formie gazu, pary lub mgły.
	Strefa 2 Obszar, w którym w czasie normalnej pracy pojawienie się atmosfery wybuchowej złożonej z mieszaniny z powietrzem substancji palnych w formie gazu, pary lub mgły jest mało prawdopodobne a jeśli nawet wystąpi to tylko przez krótki czas.

Praktycznie identycznie definiowane są strefy Z20, Z21 i Z22 ale dotyczą obszarów występowania pyłów zapalnych, które zwykle występują w zakładach przemysłu spożywczego, drzewnego, obróbki tworzyw sztucznych itp.

Związek pomiędzy kategoriami urządzeń a strefami zagrożenia jest w istocie dość prosty i również podany w dyrektywie 1999/92/EC. I tak:

• w strefie Z0 i Z20 można stosować jedynie urządzenia kategorii 1
• w strefie Z1 i Z21 - urządzenia kategorii 1 i 2
• w strefie Z2 i Z22 - urządzenia kategorii 1, 2 lub 3

CERTYFIKATY I OZNAKOWANIE URZĄDZEŃ

Wybierając urządzenia, szczególnie urządzenia zasilane prądem elektrycznym, do pracy w strefach zagrożonych wybuchem należy zwrócić uwagę na posiadane certyfikaty dopuszczające produkt do pracy w określonych warunkach.

Tak jest chociażby w przypadku odkurzaczy przeznaczonych do pracy w tak ekstremalnych warunkach jak strefy zagrożone wybuchem. Nieznajomość przepisów i nonszalancja sprzedawców może doprowadzić do stworzenia realnego niebezpieczeństwa. Dobrze jest gdy użytkownik, świadomy tego niebezpieczeństwa jest również świadomy czego należy wymagać od producentów i dystrybutorów urządzeń, które mają pracować w tak niebezpiecznych warunkach. Zdarza się bowiem, że oferowane na rynku odkurzacze, pomimo zapewnień sprzedawców nie posiadają odpowiednich zabezpieczeń potwierdzonych właściwym certyfikatem wydanym przez powołane do tego urzędy. Stwierdzenie, że odkurzacz posiadając certyfikat CE oraz TÜV jest dopuszczony do pracy w każdych warunkach jest po prostu kłamstwem. Kłamstwem o tyle niebezpiecznym, że w grę wchodzi możliwość, w wyniku spowodowania zapłonu mieszanki wybuchowej, utraty mienia, zdrowia a nawet życia.

Warto więc przypomnieć, że każdy z certyfikatów (odpowiednio odwzorowany na produkcie w postaci znaku graficznego) ma swoje konkretne znaczenie.

CERTYFIKATY I OZNAKOWANIE URZĄDZEŃ

Oznakowanie CE zostało wprowadzone przez Komisję Europejską, która ustaliła warunki stosowania znaku CE w zakresie różnych dyrektyw dotyczących tego znaku. Stosując oznakowanie CE, wytwórca lub jego przedstawiciel w UE deklaruje, że dany wyrób jest zgodny z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa, określonymi w dyrektywach oznakowania CE, np. Dyrektywa 89/336/EEC (EMC Directive - zgodność elektromagnetyczna), Dyrektywa 73/23/EEC (Low Voltage Directive - sprzęt elektryczny niskiego napięcia). Oznakowanie CE nie jest znakiem jakości.

Znak Ex jest oznaczeniem specjalnym dla wyposażenia zabezpieczającego przed wybuchem. Znak ten jest stosowany w celu pokazania, że wyposażenie, układy zabezpieczające oraz elementy spełniają wymagania norm europejskich, dostosowanych do Dyrektywy 94/9/EC (ATEX Directive - strefa zagrożona wybuchem, ATEX - "ATmosphere EXplosible").

Jest to znak jakości, w zależności od przyznanego certyfikatu, usług, systemów zarządzania i produktów. Znaki jakości TÜV PRODUCT SERVICE mają dla producentów znaczącą wartość marketingową i służą konsumentowi jako pomoc przy wyborze wysokiej jakości produktów.

Jak łatwo zauważyć, tylko urządzenia posiadające znak Ex mogą być eksploatowane w strefach zagrożenia wybuchem a jeżeli dodatkowo posiadają znak jakości TÜV PRODUCT SERVICE użytkownik może mieć pewność o wybraniu produktu wysokiej klasy.

Oczywiście nie wyczerpuje to systemu oznaczeń jednostek certyfikacyjnych lecz podane znaki to niezbędne minimum dla produktów przeznaczonych do pracy w tak wyjątkowo trudnych warunkach jakimi są strefy zagrożone wybuchem.

PODSUMOWANIE

Na rynku jest niewiele odkurzaczy przeznaczonych do pracy w strefach zagrożenia wybuchem a jednocześnie, wraz ze wzrostem świadomości klientów i potrzebą dostosowania się do wymogów prawa wzrasta zapotrzebowanie na takie produkty.

Jeżeli poszukujecie Państwo odpowiedniego urządzenia warto zapoznać się z ofertą firmy Delfin Srl, jednego z największych producentów odkurzaczy przemysłowych przystosowanych do różnych, często uciążliwych i specyficznych warunków pracy.